योग साधना ही केवळ शारीरिक व्यायामापुरती मर्यादित नसून, ती तणावमुक्तीकडून आत्मतृप्तीकडे नेणारा एक आंतरिक प्रवास आहे अष्टांग योगाच्या माध्यमातून मन व श्वास यांच्या संयमाने साधक स्थिरतेचा आणि परमानंदाचा अनुभव घेतो.
योग साधना ही शारीरिक तणाव कमी करण्यापासून ते मनाच्या सर्वोच्च शांततेपर्यंतचा एक अंतर्गत प्रवास आहे. हा केवळ व्यायामाचा प्रकार नसून, जीवन जगण्याची एक कला आहे. दैनंदिन जीवनातील धावपळीत तणावमुक्ती मिळवून आत्मतृप्तीकडे जाणारा हा प्रवास टप्प्याटप्प्याने पूर्ण करता येतो.
आजच्या धकाधकीच्या जीवनात ताणतणाव, ॲक्सिऑझिटी आणि निद्रानाश यांसारख्या समस्या सामान्य झाल्या आहेत. योग साधना यावर एक नैसर्गिक उपाय आहे
तणावमुक्ती आणि योग - आसने : शरीरातील ताठरता कमी करण्यासाठी आणि स्नायूंचा ताण दूर करण्यासाठी योगासने अत्यंत उपयुक्त आहेत. (उदा. ताडासन, वज्रासन, भुजंगासन)
प्राणायाम: श्वासोच्छवासाच्या तंत्रांमुळे मज्जासंस्था शांत होते. अनुलोम-विलोम आणि भ्रामरी प्राणायाम केल्याने राग, चिंता आणि ताण झटपट कमी होतो. स्व-जागरूकता: आंतरिक प्रवासाची सुरुवातयोग आपल्याला स्वतःकडे तटस्थपणे पाहायला शिकवतो.
प्रत्याहार आणि धारणा: आपल्या बाह्य जगातील इंद्रियांचे नियंत्रण करून, मनाला एकाग्र करण्याचे काम या टप्प्यात होते
अष्टांग योगाची आठ अंगे आणि त्यांचे महत्व :या स्थितीमुळे व्यक्ती बाह्य परिस्थितीवर प्रतिक्रिया देण्याऐवजी, वर्तमानकाळात स्मृतिभ्रंश असलेल्या लोकांना योग मदत करू शकतो.
आत्मतृप्ती: अंतिम ध्येय (ध्यान आणि समाधी)योग केवळ शरीराची लवचिकता वाढवण्यापुरता मर्यादित नाही. हा प्रवास बाह्य जगाकडून आपल्या मूळ स्वभावाकडे (आत्म्याकडे) नेणारा आहे
ध्यान : नियमित ध्यानामुळे विचारांचा गोंधळ शांत होतो. मन स्वतःच्या स्थिर आणि आनंदी स्वरूपाशी जोडले जाते.
आत्मतृप्ती: ही अवस्था प्राप्त झाल्यावर व्यक्ती बाह्य यश, पद किंवा इतर गोष्टींवर अवलंबून न राहता स्वतःच्या अस्तित्वातच परिपूर्ण आणि समाधानी राहता येते.
आत्मशोध: नियमित ध्यानामुळे साधकाला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची जाणीव होते。 बाह्य जगातील अपेक्षा आणि यशापयशाच्या चक्रातून मुक्त होऊन एक खोल आत्मिक समाधान (तृप्ती) प्राप्त होते.
आत्मतृप्तीचा खरा आनंद हा कर्माच्या फळाशी जोडलेला नसून, निस्वार्थ भावनेने कर्म करण्यात (कर्मयोग) आहे. बहुतांश अभ्यासांमधून यावर एकमत दिसून येते यामुळे योगा केल्याने सर्व प्रकारच्या ताण-तणावांवर मात करणे शक्य होते .
श्रीमद्भगवद्गीतेतील 'कर्मयोग' हा सिद्धांत याच कल्पनेवर आधारित आहे. मात्र, तणावमुक्तीच्या संदर्भात 'कर्मयोग' आणि 'योगासने/प्राणायाम' यांच्यातील सूक्ष्म फरक आणि त्यांच्यातील परस्पर संबंध समजून घेणे गरजेचे आहे.
जेव्हा आपण कामाच्या परिणामाची (फळाची) चिंता सोडतो, तेव्हा अपयशाची भीती नष्ट होते. निस्वार्थ भावनेने कर्म केल्यामुळे आपले मन भूतकाळ किंवा भविष्यकाळात न भटकता पूर्णपणे वर्तमानकाळात स्थिर होते. बहुतांश मानसिक तणाव हा 'मला काय मिळेल?' किंवा 'माझे नुकसान तर होणार नाही ना?' या चिंतेतून निर्माण होतो. कर्मयोगामुळे हा ताण मुळापासूनच नाहीसा होतो.
नियमित योगसाधनेमुळे सर्व प्रकारच्या ताण-तणावांवर मात करणे नक्कीच शक्य होते. योगासने आणि प्राणायामामुळे शरीरातील 'कोर्टिसोल' या तणाव निर्माण करणाऱ्या संप्रेरकाची पातळी कमी होते आणि 'एंडॉर्फिन' सारखे आनंदी संप्रेरक वाढतात. योगामुळे श्वसनावर नियंत्रण मिळवता येते, ज्यामुळे विचलित झालेले मन शांत होण्यास मदत होते.
योग हा केवळ व्यायाम नाही तर 'योग' या शब्दाचा मूळ अर्थ 'जोडणे' असा आहे. शारीरिक योगासने आपल्याला शरीराशी आणि श्वासाशी जोडतात, तर कर्मयोग आपल्याला समाजाशी आणि ईश्वराशी जोडतो.जेव्हा एखादी व्यक्ती योगासनाव्दारे आपले शरीर आणि मन निरोगी ठेवते, तेव्हाच ती निस्वार्थ भावनेने 'कर्मयोग' आचरणात आणू शकते.
थोडक्यात सांगायचे तर:आत्मतृप्तीचा खरा आनंद हा फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेल्या कर्मातच आहे. हा विचार अंगीकारल्याने मानसिक ताण कमी होतो आणि या विचाराला प्रत्यक्ष कृतीत आणण्यासाठी व शरीराला-मनाला खंबीर बनवण्यासाठी 'योग साधना' (योगा) हे एक अत्यंत प्रभावी माध्यम आहे. दोन्ही गोष्टी एकमेकांना पूरक आहेत.
९५६१५९४३०६
टिप्पणी पोस्ट करा
0टिप्पण्या