नटसम्राट नाना पाटेकर काळाच्या पडद्याआड ; गोव्यात वयाच्या ७५व्या वर्षी हृदयविकाराने निधन

प्रतिष्ठा न्यूज 

वेब प्रतिनिधी : आपल्या दमदार अभिनयाने, भारदस्त आवाजाने, भेदक नजरेने आणि टोकदार संवादफेकीने मराठी तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीवर तब्बल पाच दशके अधिराज्य गाजविणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी (८ ऑक्टोबर) पहाटे गोव्यात निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या गोव्यातील निवासस्थानी तीव्र कार्डियाक अरेस्ट आला. त्यानंतर रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र सुमारे ४५ मिनिटे सीपीआर देऊनही त्यांना वाचविण्यात डॉक्टरांना यश आले नाही. पहाटे सुमारे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.

नाना पाटेकर यांच्या निधनाची दुर्दैवी बातमी त्यांचे पुत्र मल्हार पाटेकर यांनीही माध्यमांशी बोलताना पुष्टी केली. त्यांच्या अचानक जाण्याने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीसह रंगभूमी, सामाजिक क्षेत्र आणि देशभरातील लाखो चाहत्यांवर शोककळा पसरली आहे.

अचानक प्रकृती बिघडली; ४५ मिनिटे जीवनासाठी संघर्ष

नाना पाटेकर हे गोव्यातील डोना पाउला येथील निवासस्थानी होते. पहाटे अचानक त्यांची प्रकृती बिघडली आणि ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळले. त्यानंतर त्यांना तातडीने मणिपाल रुग्णालयात हलविण्यात आले. रुग्णवाहिकेतच उपचार आणि सीपीआर सुरू करण्यात आला. रुग्णालयात पोहोचल्यानंतरही डॉक्टरांनी सुमारे ४५ मिनिटे त्यांना वाचविण्यासाठी शर्थीचे प्रयत्न केले; मात्र त्यांना प्रतिसाद मिळाला नाही.

मणिपाल रुग्णालयातील डॉ. शेखर साळकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नाना पाटेकर यांना कार्डियाक अरेस्ट आला होता. त्यांच्या मृत्यूचे नेमके वैद्यकीय कारण निश्चित करण्यासाठी मेडिको-लीगल केस नोंदविण्यात आली असून मृतदेह शवविच्छेदनासाठी गोवा मेडिकल कॉलेजमध्ये पाठविण्यात आला.

पूर्ण शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार

नाना पाटेकर यांच्या चित्रपटसृष्टीतील योगदानाची दखल घेत महाराष्ट्र सरकारने त्यांच्या अंत्यसंस्काराचा निर्णय पूर्ण शासकीय इतमामात घेण्याचे जाहीर केले आहे. पुण्याजवळील डोणजे येथील त्यांच्या फार्महाऊसशी त्यांचे विशेष नाते होते. तेथे आज दुपारी चार वाजता अंत्यसंस्कार होणार असल्याचे आकाशवाणीच्या वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.

‘गमन’पासून ‘नटसम्राट’पर्यंतचा अविस्मरणीय प्रवास

नाना पाटेकर यांचे मूळ नाव विश्वनाथ दिनकरराव पाटेकर. १ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रात जन्मलेल्या नाना पाटेकर यांनी रंगभूमीपासून आपल्या कलाप्रवासाला सुरुवात केली. १९७८ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या गमन या चित्रपटातून त्यांनी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. पुढे आपल्या अभिनयातील विलक्षण तीव्रता आणि व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे झोकून देण्याच्या शैलीमुळे त्यांनी स्वतंत्र स्थान निर्माण केले.

परिंदा, प्रहार : द फायनल अटॅक, क्रांतिवीर, अग्निसाक्षी, खामोशी : द म्युझिकल, अब तक छप्पन, राजनीती, वेलकम यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका विशेष गाजल्या. गंभीर, सामाजिक, राजकीय, लष्करी भूमिका असोत किंवा विनोदी व्यक्तिरेखा—नानांनी प्रत्येक भूमिकेला स्वतःचा ठसा दिला.

वेलकममधील ‘उदय शेट्टी’ या व्यक्तिरेखेने तर नानांच्या अभिनयातील विनोदी पैलूची नवी ओळख प्रेक्षकांना करून दिली. त्यांच्या भारदस्त आवाजातील संवादफेक आणि चेहऱ्यावरील भाव यामुळे अनेक भूमिका अजरामर ठरल्या.

‘नटसम्राट’मधून रंगभूमीचा बादशहा पुन्हा गाजला

नाना पाटेकर यांचा नटसम्राट हा मराठी चित्रपट त्यांच्या कारकिर्दीतील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. कुसुमाग्रजांच्या अजरामर नाटकातील गणपतराव बेलवलकर साकारताना त्यांनी एका रंगकर्मीच्या आयुष्यातील वेदना, एकाकीपणा, अहंकार, प्रेम आणि असहायता पडद्यावर जिवंत केली.

या भूमिकेने नानांच्या अभिनयाची ताकद पुन्हा एकदा अधोरेखित केली. पडद्यावर संवाद बोलणारा अभिनेता म्हणून नव्हे, तर व्यक्तिरेखेच्या भावविश्वात प्रवेश करून ती जगणारा कलावंत म्हणून त्यांची ओळख अधिक दृढ झाली.

अभिनेता, दिग्दर्शक आणि रंगकर्मी

अभिनयाबरोबरच नाना पाटेकर यांनी दिग्दर्शनाची जबाबदारीही सांभाळली. प्रहार : द फायनल अटॅक या चित्रपटाचे त्यांनी दिग्दर्शन केले. रंगभूमीवरील अनुभव, चित्रपटातील अभिनय आणि दिग्दर्शन अशा विविध क्षेत्रांत त्यांनी आपली स्वतंत्र छाप निर्माण केली.

त्यांच्या अभिनयासाठी त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह अनेक प्रतिष्ठेचे पुरस्कार मिळाले. २०१३ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.

‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून सामाजिक बांधिलकी

नाना पाटेकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांची सामाजिक बांधिलकी. अभिनेता मकरंद अनासपुरे यांच्या सहकार्याने त्यांनी **‘नाम फाउंडेशन’**च्या माध्यमातून दुष्काळग्रस्त आणि शेतकरी कुटुंबांसाठी मोठे काम उभे केले.

शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर ते केवळ बोलले नाहीत, तर प्रत्यक्ष ग्रामीण भागात जाऊन मदतकार्य केले. दुष्काळ, आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबे आणि ग्रामीण भागातील विविध समस्यांबाबत त्यांनी सातत्याने संवेदनशील भूमिका घेतली. त्यामुळे नाना हे केवळ पडद्यावरील कलाकार न राहता समाजमनाशी जोडलेले व्यक्तिमत्त्व ठरले.

राजकीय, सामाजिक आणि कलाक्षेत्रातून श्रद्धांजली

नाना पाटेकर यांच्या निधनाचे वृत्त समोर येताच देशभरातून श्रद्धांजलीचा वर्षाव सुरू झाला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नानांच्या अभिनयातील तीव्रता, वेगळेपण आणि अष्टपैलुत्वाचा गौरव करत त्यांच्या भूमिका पिढ्यान्‌पिढ्या स्मरणात राहतील, अशा भावना व्यक्त केल्या.

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी त्यांच्या निधनाला भारतीय चित्रपटसृष्टीची भरून न निघणारी हानी म्हटले. नाना यांच्या दमदार अभिनयाबरोबरच ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून केलेल्या सामाजिक कार्याचाही त्यांनी विशेष उल्लेख केला.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नाना पाटेकर यांच्या निधनावर तीव्र दुःख व्यक्त केले. नाना हे केवळ पडद्यावरचे मोठे अभिनेते नव्हते, तर मनानेही मोठे व्यक्तिमत्त्व होते, असे सांगत त्यांनी नानांसोबतच्या आपल्या मैत्रीपूर्ण आठवणींना उजाळा दिला. शेतकरी आणि ग्रामीण भागासाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचाही फडणवीस यांनी उल्लेख केला.

ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक असामान्य, संवेदनशील आणि प्रभावी पर्व संपल्याची भावना व्यक्त केली. ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून त्यांनी जपलेली सामाजिक बांधिलकीही पवार यांनी अधोरेखित केली.

केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी, महाराष्ट्राचे सांस्कृतिक कार्यमंत्री आशिष शेलार, अभिनेता रितेश देशमुख, प्रकाश राज, रोहित पवार, हर्षवर्धन सपकाळ यांच्यासह विविध क्षेत्रातील मान्यवरांनी नाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली आहे.

एक युग संपले...

नाना पाटेकर यांची ओळख केवळ ‘अभिनेता’ एवढीच नव्हती. रंगभूमीवरचा कसदार कलाकार, चित्रपटातील नायक-खलनायक-चरित्र अभिनेता, दिग्दर्शक, लेखक, स्पष्टवक्ता आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारा संवेदनशील माणूस अशी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची अनेक रूपे होती.

त्यांच्या संवादातील धार, अभिनयातील तीव्रता, चेहऱ्यावरील भाव, आवाजातील भारदस्तपणा आणि व्यक्तिरेखा साकारताना स्वतःला विसरून जाण्याची त्यांची शैली यामुळे त्यांनी भारतीय चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे अढळ स्थान निर्माण केले.

‘क्रांतिवीर’चा नायक असो, ‘परिंदा’मधील व्यक्तिरेखा असो, ‘अब तक छप्पन’मधील पोलिस अधिकारी असो, ‘वेलकम’मधील उदय शेट्टी असो किंवा ‘नटसम्राट’चा गणपतराव बेलवलकर—नानांनी साकारलेली पात्रे केवळ पडद्यावर आली नाहीत, तर ती प्रेक्षकांच्या मनात घर करून राहिली.

नाना पाटेकर यांची अकाली ‘एक्झिट’ ही केवळ एका अभिनेत्याची एक्झिट नाही; ती भारतीय अभिनयविश्वातील एका दमदार पर्वाची अखेर आहे.

नानांच्या अभिनयाची जादू, त्यांचे संवाद, त्यांची स्पष्टवक्तेपणाची शैली आणि समाजासाठी त्यांनी केलेले कार्य यामुळे ते कायमच रसिकांच्या स्मरणात जिवंत राहतील.