इतिहासाला तंत्रज्ञानाची जोड: प्रा. कपिल राजहंस यांच्या 'डिझाइन'ला भारत सरकारचे पेटंट

प्रतिष्ठा न्यूज 

इचलकरंजी/कागल : ऐतिहासिक वारसा जतन करण्याच्या क्षेत्रात कोल्हापूर जिल्ह्यातील एका संशोधकाने देशपातळीवर मोलाची कामगिरी केली आहे. जयवंत महाविद्यालयातील इतिहास विभागातील सहाय्यक प्राध्यापक **प्रा. कपिल राजहंस** यांनी ऐतिहासिक दस्तऐवज आणि दुर्मिळ वस्तूंच्या सुरक्षित प्रदर्शनासाठी विकसित केलेल्या **"Digital Interactive Museum Display Terminal"** या नाविन्यपूर्ण उपकरणाला भारत सरकारचे **‘इंडस्ट्रियल डिझाइन पेटंट’** प्राप्त झाले आहे. प्रा. राजहंस यांनी आपल्या या पेटंट डिझाइनला **"दस्तावेज"** असे सार्थ नाव दिले आहे. विशेष म्हणजे, अशा प्रकारचे तांत्रिक पेटंट मिळवणारे ते देशातील बहुधा पहिलेच इतिहास प्राध्यापक ठरले आहेत.

**नाविन्यपूर्ण संशोधन:**

प्रा. राजहंस यांनी ‘म्युझियोलॉजी’ (वस्तुसंग्रहालय शास्त्र) आणि ‘डिजिटल ह्युमॅनिटीज’चा वापर करून हे विशेष उपकरण (प्रोटोटाइप) तयार केले आहे. याद्वारे दुर्मिळ हस्तलिखिते, मोडी दस्तऐवज आणि उत्खननातील वस्तूंचे आयुष्य वाढवून त्यांचे प्रभावी डिजिटल प्रदर्शन करणे शक्य होणार आहे. प्रा. राजहंस यांचे आजवर अनेक संदर्भ ग्रंथ प्रकाशित झाले असून, अनेक आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील मान्यताप्राप्त आणि प्रतिष्ठित जर्नल्समध्ये तब्बल ३२ अभ्यासपूर्ण रिसर्च पेपर प्रकाशित झाले आहेत. त्यांच्या या प्रदीर्घ अनुभवानंतर आता त्यांच्या नावावर एका पेटंटचीही नोंद झाली आहे.

**प्रा. राजहंस यांची प्रतिक्रिया:**

या यशाबद्दल बोलताना प्रा. राजहंस म्हणाले की, *"इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळाचे वाचन नव्हे, तर तो वारसा तंत्रज्ञानाच्या मदतीने जिवंत ठेवणे ही काळाची गरज आहे. मानव्यविद्या शाखेतील संशोधकही तांत्रिक क्षेत्रात नाविन्यपूर्ण भर टाकू शकतात, हे सिद्ध झाल्याचा मला आनंद आहे. 'दस्तावेज' हे पेटंट माझ्या शैक्षणिक प्रवासातील एक मैलाचा दगड आहे."*

**मार्गदर्शन व कौतुक:**

या संशोधनासाठी त्यांना जयवंतराव आवळे शिक्षण प्रसारक मंडळाचे संस्थापक **माजी मंत्री जयवंतरावजी आवळे**, संस्थेचे अध्यक्ष **संजय आवळे**, माजी आमदार **राजू बाबा आवळे**, प्राचार्य **दिलावर जमादार**, **डॉ. वसंत भागवत, डॉ. मोहन जोशी**, **डॉ. बळीराम पवार**, **राजेंद्र लोखंडे** यांचे विशेष मार्गदर्शन लाभले.

या कामगिरीमुळे त्यांच्या ‘दस्तावेज’ (Dastavej) या डिजिटल म्युझियम प्रकल्पाला राष्ट्रीय स्तरावर अधिकृत ओळख मिळाली आहे. मानव्यविद्या शाखेतील संशोधकही तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठी झेप घेऊ शकतात, हेच या संशोधनाने सिद्ध केले असून सर्वच स्तरांतून त्यांचे अभिनंदन होत आहे.